เศรษฐกิจสร้างสรรค์ | ธุรกิจกาแฟสร้างสรรค์

เศรษฐกิจสร้างสรรค์หรือ creative economy ตอนนี้ได้ยินบ่อยขึ้น ทั้งที่มันเป็นยุทธศาสตร์ในการต่อสู้ทางด้านเศรษฐกิจของหลายประเทศมาเป็นเวลาเนิ่นนานแล้ว ของบ้านเราก็เช่นกัน ส่วนตัวผมเคยได้ยินผ่านหูมาบ้างแต่ไม่ได้สนใจเพราะรู้สึกว่ามันไกลตัว จนมาได้ยินบทสัมภาษณ์ของคุณพันธ์ศักดิ์ วิญญรัตน์เมื่อเร็วๆ นี้ก็เหมือนมีแรงผลักอย่างแรงให้กลับมาสนใจเรื่องนี้

ตามความคิดเชื่อกันว่าเศรษฐกิจยุคใหม่นั้น การผลิตไม่น่าจะสร้างความมั่งคั่งได้อีกต่อไปแล้ว หากการเพิ่มมูลค่าด้วยการสร้างสรรค์งานจากความคิดเป็นสิ่งจำเป็น เนื่องจากมนุษย์ในวันนี้มีความต้องการที่เหนือกว่าปัจจัยพื้นฐานมากแล้ว เราไม่ได้ต้องการแค่อิ่มท้อง หรือมีที่พักอาศัยที่ปลอดภัย แต่เรายังต้องการกินอย่างเอร็ดอร่อย และที่พักที่ตกแต่งอย่างสวยงามแปลกตา ต้องการฟังดนตรีไพเราะแปลกใหม่ และเสื้อผ้าซึ่งออกแบบมาอย่างดีและใช้วัสดุซึ่งสัมผัสเนื้อตัวเราแล้วให้ความรู้สึกดี สิ่งเหล่านี้เรายอมจ่ายให้มันมากขึ้นซึ่งล้วนมาจากความคิดสร้างสรรค์ทั้งนั้น

มองให้เห็นภาพชัดของงานสร้างสรรค์ หลายคนจึงมักพูดถึงงานออกแบบต่างๆ soft ware งานเขียน โฆษณา สิ่งพิมพ์ ดนตรี ศิลป การแสดง วัฒนธรรม และงานบริการ เรื่องเหล่านี้คนไทยเราถือว่าทำได้ดี บางอย่างเราติด top10 หรือ top20 ของโลก รัฐบาลเพียงวางแผนและอำนวยความสะดวกให้บ้างจะทำให้เราสามารถพัฒนาได้อย่างมีระบบมากขึ้น

ผมพยายามย้อนมามองดูงานกาแฟที่ตัวเองทำว่าจะสามารถสร้างสรรค์หรือเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ได้บ้างหรือไม่ ก็พบว่าภาพในใจยังคลุมเคลือ มันคิดไม่ค่อยออกว่าจะสร้างสรรค์อะไรได้ แต่ผู้เชี่ยวชาญในเรื่องนี้บอกว่าไม่แปลก เพราะงานสร้างสรรค์ก็ใช่ว่าจะคิดออกมากันง่ายๆ โดยปกติความล้มเหลวเกิดขึ้นมากกว่าความสำเร็จอยู่แล้ว และนี่เป็นฝันร้ายของทุกรัฐบาลในโลกที่กำลังดำเนินนโยบายเศรษฐกิจสร้างสรรค์

ร้านกาแฟเล็กๆ มีพนักงานคอยเลื่อนเก้าอี้ให้ลูกค้าเวลานั่ง อันนี้คงไม่ได้สร้างสรรค์เพราะไปลอกวิธีของร้านอาหารในโรงแรมห้าดาวมา

ร้านกาแฟเล็กๆ จะใช้หุ่นยนต์ชงกาแฟให้ลูกค้าเหมือนร้านก๋วยเตี๋ยวในโตเกียว อันนี้อาจสร้างสรรค์หน่อยแต่ว่าหุ่นยนต์มันแพงเหลือเกินและยังยิ้มไม่ได้เสียด้วย

ทำร้านกาแฟเล็กๆ แล้วสอนให้ลูกค้ามาชงดื่มกันเองดีมั๊ย อืม…

ทำร้านกาแฟเล็กๆ ที่มีเบลนด์กาแฟเปลี่ยนไปทุกสัปดาห์

ยังสร้างสรรค์อะไรได้อีกตั้งเยอะ ด้วยการตกแต่งร้าน โดยใช้งานศิลปะหรือวัฒนธรรมพื้นถิ่นของที่โน่นที่นี่มาผสม การสร้างสรรค์เมนูเครื่องดื่มใหม่ๆ ที่น่าสนใจ การทำขนมแปลกใหม่ และการตกแต่งจานที่สวยงาม สิ่งเหล่านี้คนทำร้านกาแฟเล็กๆ พยายามทำกันอยู่แล้ว ขอแค่แรงกระตุ้นนิดหน่อยจะได้คิดมากขึ้น

ในแง่ของการเป็นโรงคั่วกาแฟ ผมจะสร้างสรรค์อะไรได้บ้าง ? สำหรับเอสเปรสโซเรายังน่าจะทำเบลนด์กาแฟได้อร่อยกว่านี้ถ้าเรามีเมล็ดกาแฟดีๆ ให้เลือกใช้มากกว่านี้ หรือถ้าได้ฝึกงานกับนักคั่วกาแฟมือเก๋า ปัญหาคือภาษีนำเข้าเมล็ดกาแฟยังสูงอยู่ ถ้าเราจะทำตัวเป็นศิลปินก็เรียกได้ว่า สีในมือมันมีน้อยจะให้วาดภาพอะไรสีก็ออกมาคล้ายกันหมด งานสร้างสรรค์ถูกตีกรอบเสียแล้ว

รัฐบาลคงมีส่วนในเรื่องแบบนี้ครับ ที่เกี่ยวกับกฏหมาย หรือการสร้างบรรยากาศแห่งการสร้างสรรค์บางอย่าง ถ้ามัวมาบอกแต่ว่า นั่นไม่ดี นี่ไม่ได้ เดี๋ยวจะอย่างโน้น เดี๋ยวจะอย่างนี้ มันไม่เอื้อต่อคนในสังคมที่จะสร้างสรรค์อะไร

ใครที่สนใจเรื่องนี้อาจเริ่มที่นี่ก่อนนะครับ